TÜRKASLAN, İbrahim. Trabzon Church of St. Eugenius, Yüksek Lisans Tezi, Ankara, 2019. The architectural problems on the monument, dedicated to the patron saint of the city of Trebizond, St. Eugenios, constitute the starting point of the thesis. Although it is known that many scholars have dealt with the monument which is used as a mosque today, a detailed study about it does not exist. In this context, the architectural drawings and a detailed description of the current condition of the monument are made. It is aimed to observe the architectural alterations the church had gone through, and at the end the architectural phases of the church are tried to be specified. In the light of literary research and the architectural data, restitution plans on the phases of the monument are drawn. With the aid of the documentation and interpretation of the current condition of the Church of St. Eugenios, some suggestions could be made on the architectural problems of the monument. Among the many reparations the church had undergone, the principal one seems to belong to the period of Basil II at the beginning of the 11th century, when the emperor sponsored the addition of some architectural elements. It was our primary purpose that this dissertation shed light to the questions upon the monument. Keywords Eugenius, Church, Byzantium, Trebizond, Saint, Architecture, Mosque, Restitution İÇİNDEKİLER KABUL VE ONAY YAYIMLAMA VE FİKRİ MÜLKİYET HAKLARI BEYANI ETİK BEYAN TEŞEKKÜR ÖZET ABSTRACT İÇİNDEKİLER KISALTMALAR DİZİNİ ŞEKİLLER DİZİNİ ÖNSÖZ GİRİŞ 1. BÖLÜM : TARİH. 1.1. TRABZON TARİHİ 1.2. AZİZ EUGENİUS YAŞAMI VE KÜLTÜNÜN TARİHİ 1.3. AZİZ EUGENİUS MANASTIRI TARİHİ 2. BÖLÜM : AZİZ EUGENİUS VE KİLİSE İLE İLGİLİ ARAŞTIRMALAR 2.1. YAZITLAR 2.2. DÖNEM KAYNAKLARI 2.3. SEYYAHLAR VE ÇALIŞMALAR 2.4. KİLİSENİN PLAN TANITIMI 2.5. KİLİSENİN İÇ TANITIMI 2.6. CEPHE TANITIMLARI 2.6.1. Doğu Cephe 2.6.2. Güney Cephe… 2.6.3. Batı Cephe 2.6.4. Kuzey Cephe 2.6.5. Revak… 2.7. ÖRTÜ SİSTEMİ, KASNAK VE KUBBE 2.8. MALZEME VE TEKNİK 2.8.1. Malzeme Teknik Değerlendirmesi 2.9. RESİM VE SÜSLEME 3. BÖLÜM: KİLİSENİN YAPI EVRELERİ VE RESTİTÜSYON ÖNERİLERİ 3.1. KİLİSENİN ERKEN DÖNEMLERİNE AİT MİMARİ İZLER 3.2. KİLİSENİN CEPHELERİNDEKİ ERKEN DÖNEMLERİNE AİT MİMARİ İZLER. 3.2.1. Doğu cephe 3.2.2. Güney Cephe 3.2.3. Batı Cephe . 3.2.4. Kuzey Cephe . 3.2.5. Örtü Sistemi 3.3. MİMARİ PLASTİK KATALOĞU . 3.3.1. Mimari Plastik Değerlendirme 4. BÖLÜM: DEĞERLENDİRME SONUÇ SONNOTLAR. KAYNAKÇA ÇİZİMLER. ŞEKİLLER EKLER EK 1. Orijinallik Raporu EK 2. Etik Kurul/Komisyon İzni ya da Muafiyet Formu TÜRKASLAN, İbrahim. Trabzon Aziz Eugenius Kilisesi, Yüksek Lisans Tezi, Ankara, 2019. Trabzon kentinin patron azizi olan Aziz Eugenios’a adanan yapının mimari sorunları tezimizin temelini oluşturmaktadır. Günümüzde cami olarak işlevini devam ettirmekte olan yapı üzerine birçok araştırmacının çalışma yaptıkları bilense de ayrıntılı bir çalışma yapılmadığı bilinmektedir. Çalışmamız kapsamında çizimleri yapılmış, ayrıntılı tasviri ve yapının son durumu belgelenerek yapı ayrıntılı olarak çalışılmıştır. Kilisede görülen mimari değişimler belirtilmiş ve bu veriler incelenerek yapının geçirmiş olduğu evreler çıkartılmaya çalışılmıştır. Literatür araştırması ve mimari veriler ışığında yapının önceki evrelerini gösterir restitüsyon çizimleri yapılmıştır. Eugenius Kilisesi’nin bugünkü fiziksel durumunun belgelenmesi ve incelenmesi ile önemli veriler sağlanarak yapının sorunları hakkında öneriler sunulmuştur. Birçok onarım gören yapı asıl değişimini 11. Yüzyılın başında II. Basileos’un yapıda eklettiği mimari ögelerle görmüştür. Sanat tarihi disiplini çerçevesinde ele aldığımız bu çalışma yapı hakkında birçok soruna ışık tutması tek amacımız olmuştur.